اقتصادی

دور زدن تحریم در بازار بورس!!!

تحریم‌های نفتی به طور کلی به سه بخش تحریم‌های ساخت و تولید، تحریم فروش و تحریم دریافت پول نفت تقسیم می‌شود. یکی از دلایل موثر واقع شدن این تحریم‌ها، مدل سنتی فروش نفت کشور است. بدین صورت که نفت توسط مدیریت امور بین الملل شرکت ملی نفت و در قالب محموله های بسیار بزرگ به مشتریان مشخصی فروخته می‌شود که رهگیری آن برای آمریکا بسیار ساده است. یکی از راهکارهای اساسی برای بی اثر کردن تحریم‌های نفتی، فروش ریالی نفت در بورس است زیرا زمینه‌ای فراهم می‌کند که نفت در قالب محموله‌های کوچک و متوسط و به بخش خصوصی به فروش برسد و ریسک تحریم پذیری را نسبت به روش سنتی به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد.

سازوکار فروش ریالی نفت در بورس به گونه‌ای است که  نفت خام توسط دولت به بورس عرضه شده و به مشتریانی که بیشترین قیمت را برای خرید محموله نفت پیشنهاد دهد فروخته می‌شود. با توجه به اینکه مشتریان متقاضی نفت از بخش خصوصی هستند انگیزه و انعطاف لازم جهت دور زدن تحریم‌ها را دارند و هم‌چنین به دلیل شبکه سازی‌هایی که بخش خصوصی در نظام بانکی انجام داده است امکان تحریم پذیری آنها کاهش می‌یابد، بدین صورت استفاده از ظرفیت عرضه نفت در بورس، امکان دور زدن تحریم‌های نفتی را فراهم می‌کند. در این مدل صادرکننده نفت ایران بخش خصوصی است نه مدیر امور بین الملل شرکت ملی نفت و بدین ترتیب امکان رهگیری صادرکننده توسط آمریکا کاهش می‌یابد و هم چنین نفت در قالب محموله‌های کوچک و متوسط صادر می‌شود که در این صورت نیز به دلیل پراکنده و کوچک بودن میزان تراکنش‌های بانکی، امکان شناسایی آن تا حد مطلوبی کاهش می‌یابد.

به طور کلی راه اندازی بورس انرژی و فروش ریالی نفت دو مزیت قابل ملاحظه دارد: ۱- تداوم صادرات نفت ۲- ممانعت از بلوکه شدن درآمد حاصله، که در ادامه به بررسی هر یک می‌پردازیم:

۱– تداوم صادرات نفت به قیمت مطلوب:  بهترین بستر برای بی اثر کردن تحریم‌های نفتی آمریکا، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و واسطه‌ها در بورس انرژی است، زیرا که در بورس انرژی فضای رقابتی بین مشتریان ایجاد می‌شود و بدین صورت تا حد امکان قیمت خریداری شده نفت افزایش می‌یابد که این موضوع مانع تحمیل هزینه‌های اضافی به کشور می‌شود. در فضای غیربورسی که یک فضای غیررقابتی است خریداران نفت ممکن است هزینه دور زدن تحریم‌های نفتی را بیش از آنچه هست بیان کنند و بدین روش باعث کاهش قیمت نفت شوند در حالی که در فضای رقابتی بورس قیمت نفت به حداکثر مقدار ممکن میرسد.

یکی از نگرانی‌های وزارت نفت جهت فروش نفت در بورس، شناور بودن قیمت‌های عرضه شده در بورس است زیرا قیمت نفت در بورس با توجه به پیشنهادهای مشتریان تعیین می‌شود که ممکن است پایین تر از قیمت رسمی باشد. البته باید به این نکته توجه داشت که جذب خریداران در بورس انرژی فرآیندی زمانبر است فلذا اشکالی ندارد که جهت جذب بخش خصوصی، فروش نفت در چند عرضه ابتدایی پایین تر از قیمت رسمی باشد که البته با جذب مشتریان جدید و ایجاد فضای رقابتی بیشتر، در عرضه‌های بعدی قیمت نفت بالا رفته به مقدار واقعی ان می‌رسد. بدین صورت، جذب مشتریان در بورس انرژی باعث تداوم صادرات نفت از طریق بخش خصوصی و به قیمتی مطلوب می‌شود.

۲– ممانعت از بلوکه شدن درآمدهای نفتی: مزیت دیگر فروش ریالی نفت این است که دولت با عرضه نفت در بورس درآمد خود را از بخش خصوصی و به صورت ریال و مستقل از نظام بانکی جهانی دریافت می‌کند. نکته حائز اهمیت این است که علی‌رغم شفافیت اطلاعات معاملات صورت گرفته در بورس انرژی، به هیچ وجه نباید اطلاعات خریداران نفت شفاف شود زیرا زمینه شناسایی حساب و تحریم خریدار نفتی را برای نظام بانکی آمریکا فراهم می‌کند هر چند در صورت فاش شدن اطلاعات خریداران، به دلیل توانایی فوق العاده بخش خصوصی برای دور زدن تحریم‌ها و شبکه سازی‌های انها در نظام بانکی، شناسایی آنها در صورت امکان برای امریکا هزینه زیادی دارد و عملا غیرممکن است. از نمونه‌های موفق شبکه‌سازی بخش خصوصی در نظام بانکی، می‌توان به مبادلات ارزی پتروشیمی‌ها اشاره کرد که با وجود شرایط تحریمی همچنان به کار خود ادامه می‌دهند.

همانطور که بررسی شد فروش ریالی نفت در بورس انرژی از جمله راهکارها جهت خنثی‌سازی تحریم‌های نفتی است که در کوتاه مدت باعث تداوم صادرات نفت به قیمت مناسب و همچنین مانع بلوکه شدن درآمدهای حاصله از آن می‌شود. با توجه به فرصت محدود ۴ ماهه تا بازگشت تحریم‌های آمریکا، ضرورت اتخاذ تصمیمات جدی توسط وزارت نفت در زمینه عرضه نفت به بورس انرژی بیش از پیش احساس می‌شود.